آیا می‌دانید آلودگی هوا چیست و منشاء دقیق آن، از کجاست؟ ما در این مطلب سعی داریم به بررسی علل آلوده شدن هوا بپردازیم و تاثیرات آلودگی هوا بر محیط زیست و زندگی افراد را به‌ صورت دقیق بررسی کنیم. 

آلودگی هوا زمانی اتفاق می‌افتد، که حجم زیادی از ذرات یا مواد مضر از قبیل گازها، ذرات و مولکول‌های بیولوژیکی وارد اتمسفر کره زمین می‌شود. 

آلودگی هوا مخلوطی از ذرات معلق و گازهایی است، که غلظت آن‌ها به محدوده مضر برای انسان رسیده‌ است که می‌تواند هم در داخل ساختمان و هم در خارج ساختمان باشد. 

آلودگی هوا می‌تواند باعث افزایش بیماری‌ در انسان‌ها یا گرمایش کره زمین گردد.

علل آلودگی هوا

شهرهای بزرگ؛ دست به گریبان با آلودگی هوا

امروزه بزرگترین معضل زندگی ما، آلودگی هوا است. در شهرهای بزرگی همچون تهران، تبریز، اصفهان و… این مسئله بسیار موجب نگرانی همه ما شده است. اما بهتر است این موضوع را نیز بدانید، که آلودگی هوا موضوعی جهانی است که در تمام دنیا توجه خاصی را به خود جلب کرده است. 

هرگونه تغییر فیزیکی، بیولوژیکی یا شیمیایی در هوا، ممکن است به عنوان آلودگی نامیده شود. عوامل اصلی آلودگی هوا متفاوت است و این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که گازهای مضر، گرد و غبار، دود و… وارد جو شوند. 

این قضیه باعث می‌شود که زندگی گیاهان، حیوانات و انسان‌ها به دلیل آلوده شدن هوا با مشکلات متعددی روبرو شود. 

اما چه عواملی بر آلودگی هوا تاثیر گذارند؟ 

عوامل اصلی آلودگی هوا

همانطور که می‌دانید، بجز دود ماشین‌ها و کارخانه‌ها عوامل دیگری نیز بر آلودگی هوا تاثیر گذارند، که در ادامه به بررسی آن‌ها می‌پردازیم.

  • سوزاندن سوخت‌های فسیلی

دی‌اکسید گوگردی که از احتراق سوخت‌های فسیلی مثل زغال سنگ، نفت و... منتشر می‌شود، یکی از عوامل اصلی آلودگی هوا است. 

آلاینده‌های ناشی از وسایل نقلیه شامل کامیون، اتومبیل، قطار، هواپیما باعث ایجاد آلودگی زیادی در هوا می‌شوند. این سوخت‌ها همیشه مضر هستند، اما ما از آن‌ها استفاده می‌کنیم، تا نیازهای اساسی حمل و نقل روزانه‌مان را برآورده سازیم. 

ولی استفاده بیش از حد آن‌ها برای محیط زیست بسیار مضر است، زیرا گازهای خطرناک ناشی از سوخت این مواد، باعث تخریب تدریجی محیط زیست می‌شوند. 

  • فعالیت‌های کشاورزی

گازهای سمی

گاز آمونیاک که محصول فعالیت‌های بخش کشاورزی می‌باشد، گازی سمی و خطرناک به حساب می‌آید. استفاده از حشره‌کش‌ها، آفت‌کش‌ها و کودهای شیمیایی که هر روزه استفاده از آن‌ها در حال افزایش می‌باشد، گازهای مضری را تولید می‌کنند که باعث آلودگی هوا و آلودگی آب می‌شود.

  • گاز خروجی از کارخانه‌ها و صنایع 

کارخانه‌های تولیدی مقدار زیادی گاز دی‌اکسید‌کربن، هیدروکربن، ترکیبات ارگانیک و شیمیایی به هوا ارسال می‌کنند، که کیفیت هوا را کاهش می‌دهند. 

این صنایع در جای جایِ جهان یافت می‌شوند و غیرممکن است نقطه‌ای را پیدا کنید، که از اثرات فعالیت‌ آن‌ها در امان باشید.

پتروشیمی‌ها نیز هیدروکربن تولید می‌کنند و مواد شیمیایی مختلفی را وارد محیط‌زیست می‌کنند، که حتی منجر به آلودگی خاک نیز می‌شود.

  • عملیات استخراج از معادن

استخراج از معادن فعالیتی است که در آن مواد معدنی از زیر خاک بیرون کشیده می‌شوند و برای تولید تجهیزات و وسایل از آن‌ها استفاده می‌شود. 

در این فرآیند حجم زیادی گرد و خاک و مواد شیمیایی در هوا آزاد می‌شود که آلودگی شدیدی را به دنبال دارد. این موضوع یکی از عوامل تخریب وضعیت سلامتی کارگران و ساکنان نزدیک معادن می‌باشد.

  • فعالیت‌های داخل منزل

 مواد شوینده خانگی و تجهیزات نقاشی مواد شیمیایی سمی‌ای را وارد محیط زیست می‌کنند، که آلودگی در پی دارند. تا به حال دقت کرده‌اید که هنگام رنگ کردن خانه بویی به مشام می‌رسد که نفس کشیدن را سخت می‌کند!

  • ریزگردهای هوا 

ریزگردها نیز که با SPM شناخته می‌شوند، دلیل دیگری برای آلودگی هوا هستند، که از آن‌ها به عنوان ذرات معلق در هوا یاد می‌شود. این ریزگردها ناشی از سوختن، گرد و خاک و… می‌باشند.

پیشنهاد مطالعه

تکنیک‌های موثر در بهبود سلامت روان

تاثیرات آلودگی هوا بر افراد مختلف

در جهان سالیانه ۳ میلیون نفر در اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند، این در حالی است که ۹۰ درصد آنان در کشور‌های توسعه یافته هستند. 

در برخی کشور‌ها تعداد افرادی که در اثر همین عامل جان خود را از دست می‌دهند، بیشتر از قربانیان سوانح رانندگی است. این مرگ و میر بطور خاص مربوط به آسم، برونشیت، تنگی نفس، سکته قلبی و آلرژی‌های مختلف تنفسی است. 

آلودگی هوا به روش‌های گوناگونی می‌تواند آثار زیان باری در درازمدت و کوتاه مدت بر سلامت انسان‌ها بگذارد. 

تأثیر آلودگی هوا بر افراد مختلف متفاوت است. آسیب پذیری برخی افراد در برابر آلودگی هوا بسیار بیشتر از دیگران است. کودکان کم سن و سال و سالمندان بیشتر از دیگران از آلودگی هوا آسیب می‌بینند.

تاثیر آلودگی هوا بر افراد

معمولاً میزان آسیب بستگی به میزان قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی زیانبار مانند تماس با آلاینده‌ها و غلظت مواد شیمیایی دارد. 

صدمات ریوی ناشی از هوای آلوده به اوزون، خطری است که هر ۳ نفر از ۵ نفر با آن روبرو هستند.

از جمله تاثیرات آلودگی هوا بر افراد، می‌توان به موارد زیر اشاره نمود.

  • افزایش احتمال حمله قلبی
  • افزایش شکستگی‌ها بر اثر از دست دادن تراکم استخوان
  • افزایش فشار خون
  • اثرات منفی روی تولد نوزادان
  • احتمال افزایش ناباروری
  • خطر سکته مغزی
  • احتمال بروز بیماری‌های کلیوی
  • آسیب به بهداشت روانی افراد

مقادیر شاخص آلودگی هوا معمولا به صورت طیف‌هایی گروه‌بندی می‌شوند. هر طیف با یک نام توصیف‌کننده، یک کد رنگی و توصیه‌های استاندارد شده بهداشت عمومی مشخص می‌شود.

شاخص‌های تعیین‌کننده میزان آلودگی هوا

  • هوای پاک «۰ تا ۵۰»:
    کیفیت هوا خوب است پیامدی بهداشتی ندارد.
  • هوای سالم «۵۱ تا ۱۰۰»:
    کیفیت هوا قابل‌قبول است؛ اما برخی از مواد آلاینده ممکن است مشکلات مختصری برای شماری از افراد به‌طور غیرمعمول حساس به آلودگی هوا ایجاد کنند.
  • هوای ناسالم برای گروه‌های حساس «۱۰۱ تا ۱۵۰»:
    افراد گروه حساس ازجمله افراد مبتلا به بیماری‌های ریوی مانند آسم، افراد دارای بیماری قلبی، کودکان و سالمندان ممکن است دچار مشکل و ناراحتی تنفسی شوند.
  • هوای ناسالم «۱۵۱ تا ۲۰۰»:
    همه افراد در صورت قرار گرفتن درازمدت در معرض هوای با این شدت آلودگی ممکن است دچار علائم تنفسی شوند؛ افراد گروه حساس ممکن است دچار پیامد‌های بیشتری شوند.
  • بسیار ناسالم «۲۰۱ تا ۳۰۰»:
    هشدار درباره بروز وضعیت اضطراری بهداشتی. با احتمال بیشتر سلامت همه جمعیت به خطر می‌افتد.
  • خطرناک «۳۰۰ تا ۵۰۰»:
    وضعیت اضطراری هشدار بهداشتی. همه افراد ممکن است دچار پیامد‌های بهداشتی وخیم شوند.

راهکارهای مبارزه با آلودگی هوا

راهکارهای مبارزه با آلودگی هوا

  • استفاده از حمل و نقل عمومی به جای ماشین شخصی
  • صرفه جویی در مصرف انرژی
    در این صورت شما می‌توانید از تخریب محیط زیست با کاهش میزان مصرف سوخت‌های فسیلی که استفاده می‌کنید، جلوگیری کنید.
  • درک مفهوم کاهش، استفاده مجدد و بازیافت
    چیزهایی که دیگر برای شما استفاده ندارد را دور نیندازید. در حقیقت آنها را مجددا برای منظور دیگری استفاده کنید. برای مثال شما می‌توانید از شیشه‌های قدیمی برای ذخیره حبوبات استفاده کنید.
  • از دستگاه‌های با مصرف انرژی پایین استفاده کنید
    چراغهای کم مصرف نسبت به لامپ‌های قدیمی بسیار بهینه‌تر هستند، برق کمتری مصرف می‌کنند، عمرشان طولانی‌تر است و به کاهش مصرف انرژی کمک می‌کنند.
  • تلاش‌های چندگانه در سطوح شخصی، صنعتی و دولتی در سراسر جهان برای جلوگیری از شدت آلودگی هوا افزایش یافته است و یک اقدام مستقیم در افزایش گرمایش جهانی است.
    با اینکه ما امروزه شاهد یک سری نوآوری‌ها و آزمایش‌هایی هستیم، که با گزینه‌های متناوب و غیرمتعارف برای کاهش آلاینده‌ها همراه است، اما همچنان عوامل اصلی آلودگی هوا دردسر ساز هستند و باید توجه بیشتری به آن‌ها شود.


مقدار کمی از آلودگی هوا از منابع طبیعی مانند فعالیت آتشفشان‌ها و اکثر آلودگی هوا ناشی از فعالیت‌های انسانی مانند سوزاندن سوخت‌های فسیلی یا فعالیت‌های کشاورزی و... می‌باشد.

بنابراین همه ما می‌توانیم با همکاری یکدیگر برای صاف‌تر و پاک‌تر شدن هوای شهرمان، تلاش کنیم و این نکته را نباید فراموش کرد که این تلاش، وظیفه‌ ملی و انسانی هر فرد است. 

شما چه راهکاری را در جهت کاهش آلودگی هوا مفید می‌دانید؟!