در پیمانی که در سال 1989 بسته و در سازمان ملل به تصویب رسید، هر فردی که دارای سن کمتر از 18 سال باشد، کودک به حساب می‌آید.

به دلیل اینکه ازدواج در سنین پایین، روز به روز در حال افزایش است، باید بطور جدی‌تر به خطرات و پیامدهای کودک همسری پرداخت. 

در ادامه‌ این مقاله به بررسی این معضل از جوانب مختلف می‌پردازیم، با ما همراه باشید.

کودک همسری

از آنجایی که پدیده "کودک همسری" را خانواده‌ها زیر پوشش قرار می‌دهند و به نوعی تحت حمایت و اجبار خانواده، این ازدواج شکل می‌گیرد، شناسایی و بررسی آن روندی بسیار پیچیده و دشوار است. 

زناشویی کودکان در کشور در فاصله سنی 10 تا 14 سال رخ می‌دهد. در این بین شاهد ازدواج دختران و پسران زیر سن قانونی هستیم که در این قبیل ازدواج‌ها، بیشتر مواقع یکی از زوجین بزرگسال است. 

رئیس فراکسیون زنان مجلس از تلاش برای افزایش حداقل سن ازدواج دختران از 13 سال به 15 سال خبر داد.

در عین حال، باید توجه داشت که کودک همسری در بطن خود پدیده‌ای است، که سطوح بالایی از خشونت‌های جنسی، فیزیکی و احساسی همراه دارد.

"کودک همسری" به نوعی کودک آزاری به شمار می‌آید.

اما شاید برایتان جالب باشد که بدانید، چرا خانواده‌ها و بیشتر مردان سن بالا به کودک همسری، گرایش دارند؟!در ادامه به بررسی این مبحث می‌پردازیم.

دلایل و عوامل گرایش به کودک همسری 

به 2 دلیل مردان به کودک همسری روی می‌آورند:

1. اطاعت‌پذیری بیشتر و محض دختران در سن پایین از مردان، که ناشی از اندیشه و تجربه‌ محدود دختران می‌باشد.

2. لذت‌جویی جنسی بیشتر مردان از طراوت و دوشیزگی دختران، که میل به "نا همسن گزینی" در همسریابی مردان را تقویت می‌کند.

عوامل بسیاری در ازدواج کودکان موثر است، که در ادامه به 3 مورد آن اشاره می‌کنیم:

1. سنت‌های قومی و قبیله‌ای 

2. مشکلات اقتصادی و فقر

3. هنجارهای اجتماعی 

پدیده‌ کودک همسری، در اکثر اوقات، پیامدهای شومی را به همراه دارد که حتی اثرات آن می‌تواند، جبران‌ناپذیر باشد .

پیامدهای مخرب کودک همسری

پیامدهای مخرب کودک همسری به شرح زیر می‌باشد:

1. تضعیف سطح آموزشی و تربیتی خانواده‌ها به دلیل ترک تحصیل پس از ازدواج.

2. افت کارایی و اثربخشی مادری به دلیل مادران کودک و نداشتن آگاهی لازم.

3. آسیب‌های شناختی و روانی در کودک به دلیل اینکه او درحال شکل‌گیری شخصیت و هویت است.

4. وجود عوارض و خطرات بارداری در سن بلوغ.

پیامدهای روانی ازدواج زودهنگام

پدیده کودک همسری پیامدهای روانی مخربی در پی دارد که در ادامه به بررسی برخی از آن‌ها می‌پردازیم.

پیامدهای اجتماعی کودک همسری

از جمله پیامدهای اجتماعی مخرب کودک همسری می‌توان به این موارد اشاره کرد:

  • ثبت نشدن ازدواج‌ها
  • نداشتن اوراق هویتی
  • ظهور پدیده‌ کودک بیوه
  • همسر آزاری
  • تن فروشی
  • فرار از خانه
  • کارتن خوابی
  • محرومیت تحصیلی
  • خودسوزی و خودکشی
  • بازتولید چرخه‌ فقر

پیامدهای جسمی ازدواج کودکان

این پدیده از نظر جسمی نیز به کودکان آسیب‌های غیرقابل جبرانی وارد می‌کند، که از جمله آن‌ها می‌توان به این موارد اشاره کرد:

  • افزایش سقط
  • زایمان زودرس
  • افزایش تولد نوزادان کم وزن در سنین نوجوانی
  • بیماری و فشار زیاد در بارداری

بارداری زودهنگام یکی از خطرناک‌ترین عواقب پدیده کودک همسری است. دختران ممکن است پیش از بلوغ بدن، باردار شوند. در این بارداری خطر مرگ نوزاد و مادر بسیار بالا است. 

دخترانی که زود ازدواج می‌کنند در اکثر موارد خشونت، سوء استفاده جنسی و روابط جنسی اجباری را تجربه می‌کنند. در نتیجه آنها نسبت به انتقال عفونت‌های مختلف جنسی به خصوص ایدز، آسیب‌پذیر هستند.

در سطح اتحادیه‌ اروپا و سطح بین‌المللی، ازدواج کودکان یکی از مصادیق ازدواج اجباری به شمار می‌رود و مصداق نقض حقوق بشر و نمونه‌ای از خشونت جنسیتی است.

عوامل موثر در کودک همسرینقش قانون در پیشگیری از کودک همسری

برای پایان دادن به کودک همسری در جامعه، چه راه‌کارهایی می‌توان ارائه داد؟!  

1. افزایش حداقل سن قانونی ازدواج 

2.  ثبت اجباری ازدواج 

3.  تحصیل اجباری 

4. ضمانت‌ها‌ی حقوقی و جزایی کافی برای اجرای قانون حداقل سن ازدواج 

5. بهبود شرایط خانواده‌ها و ریشه کن کردن فقر شدید، که عامل و انگیزه‌ اصلی بسیاری از ازدواج‌های زود هنگام است و از اهمیت ویژه‌ای برخوردار هستند.

6. آموزش مهارت‌های کاری به دختران به خصوص در مناطق روستایی برای کمک به اقتصاد خانواده موجب می‌شود که خانواده‌ها از درآمد کوتاه مدت کودک همسری دختر خود بگذرند.

جالب است بدانیم پدیده‌ی کودک همسری در جوامع مختلف همچنان ادامه دارد و دولتها هنوز نتوانسته‌اند این معضل را ریشه‌کن کنند.

پیشنهاد مطالعه

ارتباط سبک زندگی مادران باردار با سلامت نوزادان

پدیده کودک همسری؛ معضلی جهانی 

کودک همسری در سراسر دنیا به چشم می‌خورد، حتی در آمریکا و انگلستان نیز وجود دارد. کودک همسری در جوامع مختلف با قومیت‌ها و مذاهب متفاوت رخ می‌دهد. 

بنابراین، پدیده‌ کودک همسری، وابسته به قومیت و مذهب خاصی نیست، اما بیشتر در کشورهای در حال توسعه یا کمتر توسعه یافته دیده می‌شود، زیرا عامل اصلی پدیده‌ کودک همسری فقر است. 

به‌طور متوسط در کشورهای کمتر توسعه یافته، پدیده کودک همسری حدود 26 درصد و در سراسر جهان 12درصد گزارش شده است.

این پدیده در برخی مناطق به خصوص کشورهای آفریقایی از شیوع بیشتری برخوردار است، به‌طوری که آمارها نشان می‌دهد در این کشورها، 38 درصد از دختران در سنین کودکی ازدواج می‌کنند. 

تقریبا 30 درصد از دختران جنوب آسیا، ازدواج زودهنگام را تجربه می‌کنند.

این در حالیست که این رقم در آمریکای لاتین و کارائیب به 25 درصد، در خاورمیانه و شمال آفریقا به 17 درصد و در اروپای شرقی و آسیای مرکزی به 11 درصد می‌رسد.

"گیتی مد" در این مقاله تلاش نموده تا با رویکردی جامع‌نگر، ریشه‌ها، عوامل و عواقب پدیده "کودک همسری" را مورد بررسی قرار دهد.

حالا که با پدیده کودک همسری، عوامل و پیامدهای روحی، جسمی و اجتماعی آن آشنا شدید، به نظر شما دولت و قانونگذاران چگونه می‌توانند از وقوع این پدیده جلوگیری کنند؟