آلودگی هوا، آثار زیان‌باری را بر سلامت انسان‌ها و افراد مختلف می‌گذارد و آسیب‌پذیری برخی افراد در برابر آلودگی هوا، بسیار بیشتر از سایرین است. به‌طوریکه کودکان و سالمندان، بیشتر از دیگران تحت تاثیر آلودگی هوا قرار دارند.

آلودگی هوا

آلودگی هوا برای سلامت انسان خطری جدی بوده و حدود یک سوم آمار مرگ و میر ناشی از سکته‌های مغزی، سرطان ریه و بیماری قلبی به آلودگی هوا مرتبط هستند.

تاثیرات آلودگی هوا بر سلامت انسان

شاید مهمترین خسارتی که آلودگی هوا ایجاد می‌کند، این است که سلامت شهروندان را در سکونتگاه‌های شهری و اطراف آن به مخاطره می‌اندازد ضمن اینکه آلودگی هوا به ‌صورت غیرمستقیم روی حیات‌وحش، حیوانات و گیاهان نیز اثر می‌گذارد.

می‌توان گفت آلودگی هوا هم به سلامت فیزیکی مردم مختلف خدشه وارد می‌کند و هم از لحاظ روانی تبعاتی را با خود به‌ همراه دارد و افسردگی و اختلالات روانی را نیز افزایش می‌دهد؛ بدین‌معنا آلودگی هوا یکی از مهلک‌ترین پدیده‌هایی است که منجر به افزایش هدررفت سرمایه ملی در ایران می‌شود.

اگرچه آلودگی هوا می‌تواند هر فردی را تحت تاثیر قرار دهد، اما افرادی که در معرض خطر بیشتری قرار دارند، شامل گروه‌های زیر می‌شوند:

  • افراد مبتلا به بیماری آسم
  • افراد مبتلا به بیماری قلبی
  • افراد مبتلا به بیماری‌های تنفسی
  • افرادی که از نظر بدنی فعال هستند و در فضای باز ورزش می‌کنند
  • کودکان
  • سالمندان
  • افراد مبتلا به دیابت
  • زنان باردار

علائم شایع قرارگیری در هوای آلوده: سوزش و آبریزش بینی، سوزش و آبریزش چشم، سرفه، خس‌خس سینه و دشواری در تنفس و... در افراد می‌باشد.

اکنون به بررسی بیشتر تاثیرات آلودگی به روی سلامت کودکان, زنان باردار و افراد مسن می‌پردازیم.

پیشنهاد مطالعه

اختلال اضطراب چیست؟ علائم و راه‌های درمان آن

آلودگی هوا و کودکان

کودکان یکی از آسیب‌پذیرترین گروه‌ها به آثار ناشی از آلودگی هوا هستند و پیامدهای سلامتی برای آنان می‌تواند مادام‌العمر باشد؛ به غیر از بیماری‌هایی نظیر رشد ناقص، کم‌توانی‌های جسمی، پوکی استخوان و... بسیاری مشکلات دیگر نیز این فرشتگان معصوم را تهدید می‌کند.

بنابر گزارش سازمان جهانی بهداشت که در اکتبر 2018 منتشر شد، هر ساله 543 هزار کودک زیر پنج سال جان خود را به واسطه بیماری‌های تنفسی مرتبط با آلودگی هوا از دست می‌دهند. همچنین، آلودگی هوا با سرطان‌های دوران کودکی پیوند خورده است.

 آلودگی هوا ممکن است به رشد مغزی کودک آسیب وارد کند و یکی از عوامل اصلی عارضه سینه پهلو در کودکان است که هر ساله تقریبا یک میلیون کودک زیر 5 سال را می‌کشد. 

کودکانی که هوایی با سطوح بالای آلاینده‌ها را تنفس می‌کنند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به عفونت‌های تنفسی و آسیب‌های ریوی قرار دارند.

حفظ سلامتی کودکان هنگام آلودگی هوا

مواردی که باید رعایت کنیم تا کودکانمان در این هوای آلوده آسیب کمتری ببینند.

  • کودکان در روز‌هایی که هوا آلوده است، نباید از منزل خارج شوند و درصورت نیاز به رفت و آمد در شهر باید از ماسک‌های فیلتردار استفاده کنند.
  • جهت حفظ و تقویت سیستم دفاعی بدن کودکان در برابر آلودگی هوا، شیوه زندگی و عمدتا تغذیه کودک باید به گونه‌ای باشد که لطمه‌ای به سیستم ایمنی وارد نسازد.
  • مواد معدنی مانند سلنیوم، کلسیم، منیزیم و نیز اسید‌های چرب امگا سه نیز در حفظ ایمنی بدن در برابر آلودگی هوا اثر دارند.
  • گنجاندن سبزیجاتی از گروه کلم مانند گل کلم، کلم، کلم بروکلی و نیز سبزی‌هایی از قبیل سیر، پیاز، تره فرنگی، پیازچه در برنامه غذایی روزانه می‌تواند تاثیر مثبتی بر تقویت سیستم دفاعی کودکان در برابر بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا باشد.
  • همچنین انواع ماهی و محصولات دریایی با دارا بودن اسید‌های چرب امگا سه جزء موادی هستند که از عوارض ناشی از سموم و آلاینده‌های محیط پیشگیری می‌کنند.

تاثیر آلودگی هوا بر افراد مختلف

آلودگی هوا و زنان باردار

زنان باردار یکی دیگر از گروه‌های حساس به آلودگی هوا هستند. قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا می‌تواند بر رشد مغز جنین تاثیرگذار باشد. همچنین، آلودگی هوا با اختلالات شناختی در کودکان و بزرگسالان پیوند خورده است.

افزون بر این، آلودگی هوا به ویژه سربی که به علت سوخت نامناسب خودروها به وجود می‌آید، احتمال تولد کودکان مبتلا به نقص عضو، اوتیسم و بیش فعالی را افزایش می‌دهد. 

همچنین مسمومیت ناشی از سرب باعث افزایش اختلالات ذهنی، فراموشی‌های دائم، بیماری‌های لرزشی و جنون می‌شود.

پیشنهاد مطالعه

تاثیر سلامت روان بر سلامت جسم

حفظ سلامتی زنان باردار در برابر آلودگی هوا

به بانوانی که باردار هستند، توصیه می‌کنیم حتما به موارد زیر عمل کنند:

  • در روزهای آلوده در و پنجره‌های خانه را ببندید.
  • از ترددهای غیرضروری در سطح شهر خودداری کنید.
  • هنگام خروج از منزل استفاده از ماسک‌های فیلتردار را فراموش نکنید.
  • در منزل از دستگاه‌های تصفیه هوا استفاده کنید، به‌ ویژه در اتاق خواب استفاده کنید.
  • مقدار بیشتری میوه و سبزی تازه در طول روز بخورند تا سمومی که به‌طور احتمالی وارد بدن‌شان شده، به سبب آنتی‌اکسیدان موجود در میوه‌ها و سبزی‌ها دفع بشود یا تاثیر آن کاهش پیدا کند.
  • مصرف شیر را فراموش نکنید و مایعات فراوان بنوشید.

آلودگی هوا و سالمندان

اثر آلودگی هوا روی افراد سالمند، به شکل کاهش اکسیژن موجود در خون که سبب نرسیدن اکسیژن به قلب و ایجاد مشکل ایسکمی قلب می‌شود. 

همچنین موجب اختلال تنفسی در سالمندان، به ویژه افراد مبتلا به آسم، برونشیت مزمن و آمفیزم می‌کند.

ایجاد سردرد، خستگی، درد سینه، اختلال ضربان قلب و سکته قلبی نیز از پیامد‌های آلودگی هوا است.

در افراد مسن به علت عدم وجود مکانیسم دفاعی کارآمد در ریه، خطر عفونت‌های تنفسی افزایش می‌یابد. افزایش فشار خون نیز به علت آلودگی با سرب در بزرگسالان دیده می‌شود.

حفظ سلامتی سالمندان در برابر آلودگی هوا

اگر فرد سالمندی در نزدیکی شما زندگی می‌کند یا با افراد سالمند در ارتباط هستید، حتما موارد زیر را به اطلاع ایشان برسانید.

  • کاهش مدت حضور در فضای آلوده برای سالمندان ضروری است؛ این افراد باید از هرگونه فعالیت اضافی و ورزش نامناسب خودداری کنند.
  • سالمندان باید به خاطر داشته باشند که در شرایط بحران آلودگی هوا، نباید از اتاق و یا دفتر کار خود خارج شده و همواره باید پنجره‌ها بسته و از سیستم تهویه‌ای که دارای فیلتر‌های کامل است استفاده کنند.
  • در صورتی که اعلام می‌شود آلودگی هوا ادامه خواهد داشت، بهتر است سالمندان موقتاً از منطقه خارج شده و در محل‌هایی که هوای پاکی دارند مستقر شوند، تا آلودگی هوا برطرف شود.
  • استفاده از وسایل حفاظت شخصی و ماسک‌های شیمیایی بهترین وسیله جلوگیری کننده از استنشاق ذرات آلوده است.

اثرات دائمی آلودگی هوا

تاثیرات آلودگی هوا بر سلامت جسم و روان

حتی انسان‌های سالم نیز می‌توانند، فشار بر روی سلامت که به دلیل آلودگی هوا به وجود می‌آید، مانند؛ ناراحتی و سوزش سیستم تنفسی و مشکلات تنفسی را در هنگام فعالیت‌های بیرون از خانه، تجربه کنند. 

آلودگی هوا نه تنها سلامت جسم را تهدید می‌کند، بلکه در ایجاد افسردگی، پرخاشگری، خواب آلودگی، بیش فعالی کودکان و دیگر اختلالات روانی نیز موثر است.

قرار گرفتن طولانی مدت در معرض هوای آلوده می‌تواند موجب اثرات دائمی برروی سلامت شما شود. از جمله این اثرات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • سرعت بخشیدن بر پیری ریه‌ها،
  • از دست دادن ظرفیت ریه‌ها و کاهش عملکرد آن‌ها
  • پیشرفت بیماری‌هایی مانند آسم، برونشیت، آمفزیم «نوعی بیماری ریوی» و حتی سرطان
  • کوتاه شدن دوره زندگی

تاثیر ذرات جامد معلق در هوا بر سلامتی

ذرات جامد یک ترکیب پیچیده است، که می‌تواند حاوی دوده، دود، فلزات، نیترات، سولفات ، غبار ، آب و لاستیک تایر باشد. این ذرات می‌تواند مستقیما از دودی که از آتش بر می‌خیزد منتشر شوند و یا بر اثر واکنش گازهایی مانند اکسید نیتروژن در اتمسفر تشکیل شوند.

 اندازه ی این ذرات مستقیماً به قابلیت‌شان به ایجاد مشکل در سلامت ارتباط دارند. ذرات کوچکتر موجب مشکلات شدیدتری می‌شوند، زیرا از سیستم ایمنی طبیعی بدن عبور می‌کنند و به عمق ریه‌ها و مخصوصا رگ‌های خونی نفوذ می‌کنند. تماس با این ذرات هم بر روی ریه‌ها و هم قلب شما تاثیر می‌گذارد.

قرار گرفتن در معرض این ذرات برای مدت زمان طولانی، موجب مشکلات سلامتی مهمی مانند موارد زیر می‌شود:

  • افزایش علائم تنفسی مانند تحریک راه‌های هوایی، سرفه یا تنفس سخت، کاهش عملکرد ریه، آسم شدید، پیشرفت شریان اکلیلی در کودکان ، پیشرفت برونشیت مزمن، بیماری مزمن انسداد ریه .
  • ضربان قلب نامنظم، حمله‌های قلبی غیر مهلک، مرگ زود رس در بیماران ریوی و قلبی مانند سرطان ریه.

تماس کوتاه مدت با این ذرات می‌تواند موجب:

  • تشدید بیماری‌های ریوی که باعث حمله‌های آسمی و برونشیت حاد شود.
  • افزایش استعداد ابتلا به عفونت‌های تنفسی
  • سکته قلبی و ضربان قلب نامنظم در افراد با مشکلات قلبی
  • تحریک چشم‌ها، بینی و گلو؛ سرفه، تنگی قفسه سینه و کوتاهی تنفس.

همانطور که می‌دانید...

هوایی که ما امروز تنفس می‌کنیم، سرشار از آلاینده‌های سمی و خطرناک است. آلودگی محیطی می‌تواند زیبایی‌های کره زمین را از بین ببرد و تنوع زیستی آن را تضعیف کند. 

اما ما می‌توانیم این آلودگی را با همکاری یکدیگر برای سلامتی خود کنترل کنیم و اینکار زمانی نتیجه موثری خواهد داشت که با مشارکت گسترده شهروندان، سازمان‌ها و دولت‌‌ انجام گیرد. 

مسلما دولت‌ها بدون مشارکت و همکاری تک تک افراد جامعه، نمی‌توانند در کاهش آلودگی هوا موفق باشند. بنابراین هر کس به نوبه خود باید برای حفظ هوای پاک و محیط زیست تلاش کند.