انسفالوپاتی یک بیماری واحد نیست بلکه گروهی از اختلالات با دلایل مختلف است. این بیماری یک مشکل جدی برای سلامتی است که بدون درمان می‌تواند سبب آسیب موقت یا دائمی مغز شود. 

انسفالوپاتی چیست؟

انسفالوپاتی، یک اختلال عملکرد یا بیماری مغزی است که در پزشکی نوین، به یک بیماری خاص گفته نمی‌شود، بلکه علائم یا سندروم همراه با اختلال کلی در کارکرد مغزی را شامل می‌شود. 

برخی منابع، تمامی بیماری‌های غیرقابل برگشت را انسفالوپاتی می‌نامند و برخی دیگر انواع قابل برگشت بیماری‌ها را در زیرگروه انسفالوپاتی جای می‌دهند، اما در پزشکی همه آن‌ها انسفالوپاتی در نظر گرفته می‌شوند.

انسفالوپاتی؛ نوعی بیماری که در آن عملکرد مغز تحت تأثیر برخی عوامل یا بیماری‌ها من جمله عفونت ویروسی یا سموم موجود در خون، قرار می‌گیرد.

انسفالوپاتی HIV

اما انسفالوپاتی HIV یک عارضه جدی HIV است. HIV عملکرد بسیاری از سیستم‌های بدن، از جمله سیستم ایمنی و سیستم عصبی مرکزی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. 

وقتی ویروس HIV به مغز می‌رسد، انواع مختلفی از مشکلات روحی و روانی برای شخص بیمار رخ می‌دهد. بنابراین هنگامی که عفونت HIV باعث تورم مغز بیمار شود، بیماری انسفالوپاتی HIV نام می‌گیرد. 

نام‌های دیگر این بیماری زوال عقل HIV و دمانس (اختلال مزمن یا مداوم فرآیندهای ذهنی ناشی از بیماری مغزی یا آسیب‌دیدگی و اختلال حافظه، تغییر شخصیت و استدلال مختل شده) ایدز است. 

HIV می‌تواند بر عملکردهای حرکتی و توانایی‌های شناختی فرد بیمار تأثیر گذاشته و منجر به زوال عقل شود.

انسفالوپاتی HIV قابل درمان نیست، اما می‌توان پیشرفت آن را با درمان‌هایی نظیر درمان‌های ضد ویروسی، کند نمود.

انسفالوپاتی HIV

علائم انسفالوپاتی HIV

انسفالوپاتی HIV باعث علائمی مرتبط با عملکرد شناختی، ادراکی، خلقی و شخصیتی فرد بیمار می‌شود. به عنوان مثال، ممکن است به خاطر سپردن جزئیات روزانه برای فرد بیمار سخت‌تر شود. یا علاقه خود را به فعالیت‌هایی که قبلاً انجام می‌داده و به آن علاقمند بوده است را از دست دهد.

از دیگر علائم آن همچنین ایجاد مشکل در حرکات بدنی است. به عنوان مثال، ممکن است شخص بیمار حتی در انجام کارهای ساده مانند گره‌ زدن بند کفش یا بستن دکمه پیراهن خود نیز کند باشد و یا نتواند با همان سرعتی که قبلاً قدم میزد قدم بزند، و بیشتر اوقات تعادل خود را از دست بدهد.

این مشکلات به آرامی بیشتر شده و با گسترش عفونت، به تدریج وخیم‌تر می‌گردد. علائم در افراد مختلف متفاوت است و ممکن است شامل موارد زیر نیز باشد:

  • فراموشی، عدم تمرکز
  • عدم تمرکز در پیگیری مکالمات
  • بی‌تفاوتی، دوری از جمع
  • افسردگی
  • اختلال شناختی، سردرگمی
  • عدم هماهنگی در انجام دادن کارها، افزایش ضعف
  • عدم وضوح در صحبت کردن
  • مشکل در راه رفتن، لرزش
  • عدم توانایی در کار یا مراقبت از خود
  • روان پریشی

عوارض انسفالوپاتی HIV

در چند ماه اول که عفونت کمتر است، HIV می‌تواند راه خود را به مغز باز کند. 

این ویروس از طریق مونوسیت‌های "گلبول سفید" آلوده، به ویژه در سیستم لنفاوی رخ می‌دهد زیرا خون یا سلول‌های اندوتلیال از سد خونی مغزی عبور می‌کند.

انسفالوپاتی HIV معمولاً در مراحل بعدی و حادتر بیماری HIV رخ می‌دهد. در واقع، این بیماری در بین مبتلایان به HIV که تحت درمان ضد ویروسی قرار دارند، نادر است. 

این بیماری هنگامی که تعداد سلول‌های T- CD4 (نوعی گلبول سفید است که به مبارزه با عفونت کمک می‌کند) کم باشد، پیشرفت می‌کند. سلول‌های CD4 نقش بسیار مهمی در حفظ سیستم ایمنی افراد دارند.

در انسفالوپاتی HIV، مغز متورم می‌شود. این موضوع هم بر حجم و هم بر ساختار مغز تأثیرگذار است و باعث ایجاد مشکل در حافظه و مشکلات شناختی و در نهایت زوال عقل می‌شود، در نتیجه هرچه عفونت در مغز گسترش یابد، زوال عقل شدیدتر می‌شود.

ویروس در مغز می‌تواند جهش یابد و این امر کاملاً متفاوت از HIV است، که در خون گردش می‌کند. به دلیل همین جهش، محاسبات در درمان مغز پیچیده‌تر و تجویز داروهای تاثیرگذار سخت‌تر است. 

پیشنهاد مطالعه

پارکینسون (Parkinson) چیست؟

مراحل پیشروی انسفالوپاتی HIV

انسفالوپاتی HIV با علائم خفیف شروع می‌شود و به تدریج شدیدتر می‌شوند. مراحل زیر مراحل پیشرفت انسفالوپاتی HIV را نشان می‌دهد.

مرحله0  

عملکرد ذهنی و حرکتی شما طبیعی است.

مرحله 0.5

مرحله تحت بالینی یا بی‌نشانه 

ممکن است فرد بیمار، علائم جزئی داشته باشد، مانند کندی حرکات چشم یا کند شدن حرکات بازو و پا. راه رفتن و قدرت فرد، طبیعی است و هنوز هم می‌تواند به فعالیت‌های روزانه خود بپردازد.

مرحله 1 

مرحله خفیف

علائم مشخصی از نقص روحی، عملکردی یا حرکتی وجود دارد. این را می‌توان با آزمایش عصب شناختی تأیید کرد. فرد بیمار بدون کمک می‌تواند راه برود و قادر به انجام اکثر کارهای روزمره خود می‌باشد.

مرحله 2 

مرحله متوسط

 فرد بیمار هنوز هم می‌تواند نیازهای اولیه خود را برآورده کند، اما فکر او کند عمل می‌کند. او دیگر قادر نیست کارهای روزانه خود را به راحتی انجام دهد. ممکن است، به یک وسیله کمکی ساده مانند عصا یا واکر احتیاج داشته باشد.

مرحله 3 

مرحله شدید 

ظرفیت فکری فرد بیمار بسیار تحت تأثیر قرار می‌گیرد. دیگر نمی‌تواند وقایع زندگی شخصی یا اخبار را دنبال کند. 

در انجام مکالمات و گفتگو مشکل دارد. بازوهای او دچار مشکل شده طوری که برای راه رفتن به واکر یا نوع دیگری از پشتیبانی نیاز دارد.

مرحله 4 

مرحله پایانی 

درک فکری و اجتماعی فرد بیمار در ابتدایی‌ترین سطح قرار دارد. ممکن است برخی از اندام بیمار، فلج شده و دچار بی‌اختیاری ادرار و مدفوع گردد. ممکن است فرد بیمار در وضعیت ناآگاهی به سر برد.

تشخیص آنسفالوپاتی HIV

شیوع اختلالات عصبی مرتبط با HIV، ممکن است در افراد مسن بیشتر از 50 درصد باشد. عدم شناخت درست بیماری می‌تواند در مصرف دارو، طبق دستورالعمل، اختلال ایجاد کند. 

به همین دلیل نظارت بر پیشرفت HIV و تشخیص به موقع بروز علائم جدید، بسیار مهم است. اختلال شناختی می‌تواند ناشی از چیزی غیر از انسفالوپاتی HIV باشد. 

ممکن است پزشک شما با دیدن علائم مشابهی که در زیر عنوان می‌گردد، قصد داشته باشد بیماری شما را رد کند:
• سایر عفونت‌ها
• انواع دیگر انسفالوپاتی
• اختلالات عصبی
• اختلالات روانی

هیچ آزمایش واحدی برای تشخیص انسفالوپاتی HIV وجود ندارد. پزشک با گرفتن تاریخچه پزشکی کامل شما و انجام معاینات عصبی درمان را آغاز می‌کند.

این موارد شامل ارزیابی توانایی‌های بدنی و حرکات اساسی فرد است. بسته به علائم خاص و سابقه پزشکی شما، پزشک ممکن است چندین مورد از آزمایش خون که در زیر عنوان می‌گردد را توصیه کند:
• شمارش CD4 و مقدار ویروس
• عملکرد کبد
• قند خون
• میزان ویتامین B12
• هورمون تیروئید
• سطح پروتئین
• توکسوپلاسموز
• سفلیس
• سیتومگالوویروس «CMV»

سایر آزمایش‌های تشخیصی دیگری که ممکن است در دستور کار پزشک قرار گیرد، عبارتند از:
• وضعیت ذهنی و آزمایش عصبی برای ارزیابی عملکرد شناختی، خلق و خو و رفتار
• الکتروانسفالوگرام (EEG) برای تجزیه و تحلیل فعالیت الکتریکی در مغز
• سی تی اسکن یا MRI مغز به دنبال نشانه‌های آتروفی مغز (کاهش سلول‌های مغز)، اختلالات عصبی یا بیماری مغزی

مطالعات مایع مغزی_نخاعی (ستون فقرات یا سوراخ مهره) می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد:
• پلئوسیتوز لنفوسیتی
آنتی ژن کریپتوکوکی
• خونریزی یا خونریزی مغز
• سایر عفونت‌های مغز و نخاع

درمان انسفالوپاتی HIV

انسفالوپاتی اچ آی وی قابل درمان نیست، اما در برخی از افراد می‌توان روند آن را کند یا مدیریت نمود. 

با توجه به سن، سابقه پزشکی، سلامت عمومی و با توجه به نیازهای خاص بیمار، درمان در نظر گرفته می‌شود. اینکه ایدز تا چه حد پیشرفت کرده و عوارض دیگر آن را نیز باید در نظر گرفته گرفت.

انسفالوپاتی HIV

انواع راه‌های درمان انسفالوپاتی HIV

داروهای ضد ویروسی می‌توانند علائم زوال عقل را بهبود بخشند. آن‌ها همچنین می‌توانند میزان ویروس در بدن شما را کاهش دهند، که ممکن است پیشرفت بیماری را آهسته‌تر کند. 

درمان ضد ویروسی بسیار فعال (HAART) ترکیبی از حداقل سه مورد از این داروهاست:

داروهای ضدافسردگی، ضد درد یا محرک، برای کمک به علائم خاص مانند افسردگی، روان‌پریشی و بی‌حالی ، یک یا چند دارو از این داروها استفاده می‌شود.

سوء مصرف دارو یا الکل می‌تواند زوال عقل را بدتر کند. در صورت لزوم، مشاوره سوء مصرف مواد نیز ممکن است توصیه شود.

مراقبت از شخص مبتلا به زوال عقل HIV در منزل

اگر فردی به زوال عقل HIV مبتلا شده‌، برخی از استراتژی‌های سبک زندگی می‌تواند به او در مدیریت این بیماری کمک کند. برخی از این موارد عبارتند از:

  • برنامه ریزی صحیح برای یادآوری کارهای روزانه
  • سازماندهی در مصرف دارو جهت عدم فراموشی مصرف روزانه 
  • تهیه لیستی از تمامی یادداشت‌های مورد نیاز می‌تواند به شما در سازماندهی و یادآوری جزئیات کمک کنند.
  • چیدمان خانه خود را طوری مرتب کنید که حرکت برای شما راحت‌تر و رسیدن به مواردی که بیشتر از همه استفاده می‌کنید، آسان‌تر باشد.
  • مرتباً ورزش کنید و رژیم غذایی خوبی داشته باشید تا هر روز احساس بهتری داشته باشید.
  • در اجتماع ظاهر شوید و با دوستان و خانواده در ارتباط باشید و در مواردی که از بودن کنار آنها لذت می‌برید شرکت کنید.
  • تکنیک‌های آرام‌سازی مانند مدیتیشن‌، تنفس عمیق یا ماساژ را امتحان کنید.
  • اگر با شخصی زندگی می‌کنید، درباره چگونگی ابتلا به انسفالوپاتی HIV و تأثیرات مخرب آن بر روی شما، اطلاعاتی به ایشان داده و همچنین راه‌های کمک به خود را به وی آموزش دهید.

مطمئناً با آگاهی بیشتر درباره بیماری انسفالوپاتی HIV یا زوال مغز HIV ، بهتر می‌توانید این بیماران را درک و با آن‌ها در جهت کنترل و مدیریت بیماری‌شان، همراه شوید.

منبع: healthline